Người dân Hà Nội đang hít lượng bụi mịn tương đương hai điếu thuốc mỗi ngày

Hà Nội hiện bước vào đợt ô nhiễm không khí nghiêm trọng thứ ba kể từ đầu mùa, và mô hình dự báo mới cho thấy người dân đang phải “hít” lượng bụi mịn có mức độ gây hại tương đương hai điếu thuốc mỗi ngày.

Theo dự báo mới nhất từ HanoiAir, mô hình chất lượng không khí ứng dụng trí tuệ nhân tạo do nhóm nghiên cứu Địa không gian thông minh (GEOI) thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội phát triển, đợt bụi mịn hiện tại bắt đầu từ ngày 28/11 và có thể kéo dài đến 05/12.

Vào thứ Hai, chỉ số AQI trung bình toàn thành phố đạt 143 - ngưỡng “kém”, tương ứng với nồng độ PM2.5 77 µg/m³, cao gấp năm lần so với khuyến nghị 15 µg/m³ của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Nhiều trạm quan trắc của Sở Tài nguyên Môi trường cũng ghi nhận chỉ số AQI tăng nhanh lên mức xấu đến rất xấu tại nhiều quận. Những thông số này phản ánh PM2.5 – loại bụi siêu mịn được xem là thành phần nguy hiểm nhất trong ô nhiễm đô thị.

Hít hai điếu thuốc mỗi ngày từ không khí

Một nghiên cứu năm 2015 của Berkeley Earth, tổ chức nghiên cứu khoa học khí hậu độc lập có trụ sở tại Mỹ, cho thấy việc hít thở không khí chứa 22 µg/m³ PM2.5 trong 24 giờ có mức gây hại tương đương hút một điếu thuốc. Nếu so theo tiêu chuẩn 15 µg/m³ của WHO, con số này tương đương khoảng 0,7 điếu thuốc.

Dựa trên công thức quy đổi này và dữ liệu PM2. 5 năm 2024 tại các phường, xã của Hà Nội, nhóm GEOI ước tính người dân đang “hít” trung bình hai điếu thuốc mỗi ngày, tương đương nồng độ PM2.5 là 41 µg/m³. Vào những ngày ô nhiễm mùa đông nghiêm trọng, con số này tăng cao hơn nhiều.

Một gánh nặng sức khỏe không hề nhỏ

WHO nhiều lần gọi ô nhiễm không khí là “kẻ giết người thầm lặng.” Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới năm 2021, 40% dân số Hà Nội (khoảng 3,5 triệu người_ tiếp xúc với nồng độ PM2.5 trên 45 µg/m³, cao gấp năm lần tiêu chuẩn toàn cầu. Số người tử vong do các nguyên nhân bắt nguồn từ bụi mịn PM2.5 tại Hà Nội chiếm tới 32% cả nước, tương đương khoảng 5.800 ca tử vong.

Các bác sĩ cho biết tình trạng bệnh đang gia tăng rõ rệt. Theo bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Hội Bệnh mạch máu Việt Nam, hít thở không khí ngoài trời trong những đợt ô nhiễm nghiêm trọng có thể gây hại tương đương hút hai bao thuốc mỗi ngày.

Bụi mịn PM2.5 với kích thước siêu nhỏ - bằng khoảng 1/30 sợi tóc người -   xâm nhập sâu vào đường thở, làm tổn thương niêm mạc khí quản và lưu lại trong phế nang. Từ tháng 9 đến tháng 12— thời điểm giao thoa của thời tiết mùa đông và ô nhiễm cao điểm, Hà Nội thường ghi nhận sự gia tăng các bệnh nhiễm trùng hô hấp, đột quỵ và tim mạch.

Các nhóm nhạy cảm như người già, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người có bệnh hô hấp đặc biệt dễ bị viêm xoang tái phát, đau rát họng hoặc thậm chí viêm phổi nặng.

Một vấn đề không chỉ riêng Hà Nội

Dữ liệu từ AirVisual và GEOI từ năm 2019 cho thấy trong các tháng ô nhiễm đỉnh điểm, người dân tại các khu vực miền Bắc phải hít lượng bụi mịn tương đương 3–4 điếu thuốc mỗi ngày.

Trên bảng xếp hạng toàn cầu của AirVisual năm 2024, Hà Nội đứng thứ 7, với mức PM2.5 trung bình năm 45,4 µg/m³.  New Delhi dẫn đầu với 91,8 µg/m³ (tương đương 4,2 điếu), theo sau là N’Djamena (Chad) với 91,6 µg/m³.

Các chuyên gia cảnh báo xu hướng suy giảm chất lượng không khí không còn chỉ xảy ra ở miền Bắc: TP.HCM và các vùng lân cận cũng ghi nhận xu hướng xấu đi rõ rệt.

Dự báo ô nhiễm và biện pháp ứng phó

Các chuyên gia nhấn mạnh việc xem dự báo chất lượng không khí nên trở thành thói quen hàng ngày, tương tự như xem dự báo thời tiết. Hiện nay, ô nhiễm có thể được dự báo trước 7–9 ngày, giúp người dân chủ động bảo vệ sức khỏe.

Nhiều biện pháp khẩn cấp cũng đang được triển khai. Từ ngày 27/11, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đề nghị Bộ Công thương chỉ đạo các nhà máy thép, hóa chất, phân bón và nhiệt điện khu vực phía Bắc. giảm công suất hoặc hoãn các hoạt động lớn khi AQI vượt 200. Bộ Giáo dục cũng hướng dẫn các trường hạn chế hoạt động ngoài trời trong những ngày chất lượng không khí xấu.

Theo Kế hoạch Hành động Quốc gia về Quản lý Chất lượng Không khí (2026–2030), Hà Nội phải giảm 20% nồng độ PM2.5 so với năm 2024 và đảm bảo số ngày “tốt” hoặc “trung bình” đạt ít nhất 80%. Đến năm 2045, thành phố phải đạt chuẩn PM2.5 trung bình năm của Việt Nam là 25 µg/m³.

Nguồn: VNExpress